مرتضى مطهرى

461

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

طبقهء اول فلسفهء اسلامى با ابويوسف يعقوب بن اسحاق كندى معروف به « فيلسوف العرب » آغاز مىشود . الكندى عرب خالص است . معاصر است با مأمون و معتصم . با حنين بن اسحاق و عبد المسيح بن ناعمهء حمصى مترجمان معروف معاصر است . در مقدمهء كتاب اثولوجيا مىنويسد : « آن را عبد المسيح ترجمه كرد و ابويعقوب كندى تهذيب و اصلاح كرد » . در اينكه آيا او خود مترجم هم بوده است ترديد كرده‌اند ، ولى از ابومعشر بلخى شاگرد كندى نقل شده كه كندى يكى از چهار مترجم درجهء اول دورهء اسلامى است . دورهء كندى دورهء ترجمه است ولى خود كندى فيلسوفى صاحب نظر و بلندقدر است . در حدود دويست و هفتاد كتاب و رساله به كندى نسبت داده شده است . ابن النديم فهرست كتابهاى او را در رشته‌هاى مختلف : منطق ، فلسفه ، نجوم ، حساب ، هندسه ، طب ، اصول عقايد دينى فهرست كرده است . برخى از نسخه‌هاى كتب كندى اخيراً به دست آمده و چاپ شده . معلوم مىشود ارزش اين فيلسوف بسيار بيش از آن است كه قبلًا تصور مىشد . كندى قطعاً يكى از نوابغ جهان و از ستارگان قدر اول دورهء اسلامى است . برخى از اروپاييان او را يكى از دوازده چهرهء عقلى تاريخ بشر كه تأثير فراوان داشته‌اند شمرده‌اند « 1 » كندى مردى خودساخته بوده است . تاريخ نشان نمىدهد كه در طبقهء مقدم بر او و يا در طبقهء خود او فيلسوفى صاحب نظر اعم از مسلمان يا غيرمسلمان وجود داشته است . دربارهء كندى همين قدر نوشته‌اند كه در بصره و بغداد به تحصيل پرداخت و مىدانيم كه در آن وقت نه در بصره و نه در بغداد فيلسوفى وجود نداشته است . اين است كه كندى سرسلسلهء حلقات فلاسفهء اسلامى است بدون آنكه خود به حلقه‌اى و طبقه‌اى ديگر وابسته باشد . آقاى تقى زاده در تاريخ علوم در اسلام و پروفسور كربن در تاريخ فلسفهء اسلامى نوشته‌اند كه كندى در رساله‌اى مدت امپراطورى عرب ( خلافت ) را پيش بينى كرده

--> ( 1 ) . هانرى كربن ، تاريخ فلسفهء اسلامى ، ص 199 و دكتر نصر ، سه حكيم مسلمان ، ص 16 . آقاى دكتر نصر در حواشى صفحهء 166 مىنويسد : كاردانوس نام كندى را همرديف نامهاى ارشميدس ، ارسطو ، اقليدس آورده است .